R. Rzepecki. Praca w porze nocnej

Praca wykonywana w porze nocnej, jest niewątpliwie bardziej uciążliwa i wymaga większego wysiłku ze strony pracownika, niż wykonywana w normalnych godzinach pracy. Z tego powodu zagadnienie to uregulowane jest w sposób szczególny w kodeksie pracy. Za wykonywanie takiej pracy pracownikowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, a w stosunku do niektórych pracowników istnieją ograniczenia w zakresie jej wykonywania.

Pora nocna
Pora nocna obejmuje 8 godzin - pomiędzy godzinami 2100 a 700. Ustalenia godzin pory nocnej w konkretnym zakładzie pracy (np.  od 2300 do 700) dokonuje się najczęściej w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub w obwieszczeniu pracodawcy. Gdyby pracodawca zaniechał ustalenia godzin pory nocnej w którejkolwiek z tych form, uznać należy, iż pora nocna obejmuje cały 10 godzinny przedział między 2100 a 700.

Pracujący w nocy
Pracującym w nocy jest pracownik, którego rozkład czasu pracy obejmuje w każdej dobie co najmniej 3 godziny pracy w porze nocnej lub co najmniej 1/4 jego czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną. Konsekwencją uznania pracownika za pracującego w nocy jest zakaz zatrudniania go powyżej 8 godzin na dobę przy pracach szczególnie niebezpiecznych lub związanych z dużym wysiłkiem fizycznym lub umysłowym. Wykaz takich prac ustala pracodawca w porozumieniu ze związkami zawodowymi (a w przypadku ich braku z przedstawicielami pracowników wybranymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy) oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, uwzględniając konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia pracowników.

Zakaz zatrudniania w porze nocnej
 Praca w porze nocnej jest bezwzględnie zabroniona w stosunku do:
a) kobiet w ciąży (art. 178 § 1 kp) - jeśli pracownica pracująca w porze nocnej przedstawi pracodawcy zaświadczenie lekarskie o stanie ciąży, jej rozkład czasu pracy musi zostać zmieniony. Pracodawca powinien wówczas:
- tak ułożyć czas pracy, aby mogła ona wykonywać pracę poza porą nocną, albo
- przenieść ją do innej pracy (nie może to spowodować obniżenia jej wynagrodzenia), albo
- zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy, przynajmniej w porze nocnej.
b) pracowników młodocianych (art. 203 § 1 kp).

 Zakaz względny pracy w porze nocnej (tj. możliwość jej wykonywania tylko za zgodą lub na wniosek pracownika) dotyczy:
a) osoby niepełnosprawnej (art. 15 ust. 3 i 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych). Przepisy przewidują tu jednak dwa wyjątki:
- jeżeli lekarz, który przeprowadza badania profilaktyczne (lub w przypadku jego braku lekarz sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym) wyrazi zgodę na zatrudnienie w porze nocnej,
- gdy niepełnosprawny zatrudniony jest przy pilnowaniu.
b) pracownika opiekującego się dzieckiem do lat 4 (art. 178 § 2 k.p.).

Wynagrodzenie za pracę w porze nocnej
Pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę przepracowaną w porze nocnej w wysokości nie mniejszej niż 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. Aby ustalić wysokość dodatku należy kwotę minimalnego wynagrodzenia podzielić przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu. Z uzyskanej stawki godzinowej należy wyliczyć 20%. Wynik należy pomnożyć przez liczbę godzin przepracowanych w porze nocnej. Podkreślić należy, iż dodatek ten przysługuje niezależnie od ewentualnego dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych.

Na pisemny wniosek pracującego w nocy pracownika, pracodawca jest zobowiązany do poinformowania państwowego inspektora pracy o zatrudnianiu pracowników w porze nocnej. Daje to szansę na dokonanie  zewnętrznej oceny i weryfikacji przyjętych u pracodawcy rozwiązań w tym zakresie.

Rafał Rzepecki